Kupując ubrania zwracasz uwagę na ich fason, jakość szycia, kolorystykę i wzornictwo. Materiał oceniasz pobieżnie – sprawdzasz, jak jest gruby, czy się gniecie, a może rozrywa? A jak często czytasz metki, by przekonać się o tym, z jakich surowców ubrania zostały wykonane? I jakie to w ogóle znaczenie?
- Czytanie składu materiałów na metkach odzieżowych
- Włókna naturalne – bawełna, len, wełna i ich właściwości
- Włókna sztuczne i syntetyczne – różnice i zastosowanie
- Wybór materiałów – kiedy naturalne, kiedy syntetyczne
Jak odczytać skład tkaniny z metki odzieżowej
Większość kobiet, jeśli w ogóle zerka na metkę ubrań (i nie chodzi o tę, na której jest nazwa marki), zwraca jedynie uwagę na piktogramy pokazujące, w jaki sposób powinno się prać koszulę, bluzkę czy sukienkę. A nawet jeśli wzrok prześlizgnie się po wykazie surowców, z których ubranie zostało wykonane, to najczęściej nazwy te za wiele nie mówią.
Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że odzież może być produkowana z włókien naturalnych lub chemicznych. W zależności od typu garderoby może mieć to naprawdę duże znaczenie dla komfortu użytkowania i trwałości. Na metce każdy składnik wymieniony jest z podaniem procentowego udziału w całości tkaniny – im wyższy procent danego włókna, tym bardziej jego właściwości będą dominować w charakterystyce materiału. Ubrania wykonane w 100% z jednego surowca zachowują wszystkie cechy tego włókna, natomiast mieszanki łączą zalety kilku materiałów, jednocześnie niwelując ich wady. Dlatego dowiedz się, czym różnią się te włókna oraz czy zawsze syntetyki są złym wyborem. Zrozumienie składu pozwoli Ci lepiej ocenić, czy dany materiał będzie odpowiedni do długiego lotu samolotem, na wakacje w upale, czy do codziennego noszenia w biurze.
Włókna naturalne – bawełna, len, wełna i ich cechy użytkowe
Tkaniny naturalne, jak łatwo się domyślić, wytwarzane są z surowców naturalnych. Najczęściej cechują się przewiewnością, pozwalają skórze oddychać oraz nie podrażniają jej (wyjątkiem może być wełna o grubym włosie). Zazwyczaj jednak są zdrowe dla Twojej skóry. Czy mają wyłącznie zalety? Niestety nie. Szybko się rozciągają (bawełna o niektórych rodzajach splotów) lub mechacą (wełna). Dodatkowo naturalne materiały są bardziej podatne na zabrudzenia i często wymagają prania w niższych temperaturach niż syntetyki.
Włókna naturalne mogą być pochodzenia roślinnego, jak np. bawełna, len, włókna bambusowe oraz zwierzęcego, m.in. wełna, kaszmir, alpaka, jedwab.
Bawełna – uniwersalny materiał na każdą porę roku
Najpopularniejsze z nich to bawełna, która jest przyjemna i miękka w dotyku oraz dobrze pochłania wilgoć. To właśnie dzięki wysokiej higroskopijności świetnie sprawdza się w codziennej bieliźnie i podkoszulkach, zapewniając komfort noszenia przez cały dzień. Bawełniane tkaniny łatwo się pierze i można je prać w wysokich temperaturach, co ma znaczenie dla osób z wrażliwą skórą czy alergików. Warto też wiedzieć, że istnieją różne rodzaje bawełny – od standardowej przez czesaną (gładsza i bardziej wytrzymała) po organiczną uprawianą bez pestycydów.
Len – materiał na upalne dni
Len jest przewiewny, odporny na wysokie temperatury – to idealny wybór na upalne, letnie dni. Jego struktura sprawia, że odprowadza ciepło od ciała i szybko schnie po zamoczeniu. Włókna lniane są grubsze niż bawełniane, przez co tkanina jest bardziej sztywna i nieco szorstka. Trzeba jednak wiedzieć, że szybko się gniecie i jest trudny w wyprasowaniu. Z tego powodu lniane ubrania często nosi się w celowo pomarszczonym stanie, co wpisuje się w nonszalancki, wakacyjny styl – szczególnie w stylizacjach boho.
Wełna – naturalna termoregulacja
Natomiast wełna ma znakomite właściwości termoizolacyjne. Potrafi regulować temperaturę ciała – zatrzymuje ciepło w chłodne dni, jednocześnie odprowadzając wilgoć na zewnątrz. Wełniane swetry i płaszcze są trwałe i odporne na zabrudzenia, choć wymagają delikatnego prania i suszenia w pozycji leżącej, by nie straciły kształtu. Wełna ma naturalną zdolność do samoczyszczenia – wystarczy przewietrzyć ubranie, by wyeliminować nieprzyjemne zapachy. Osoby z wrażliwą skórą mogą jednak odczuwać swędzenie przy bezpośrednim kontakcie z grubowłoknistą wełną.
Włókna sztuczne i syntetyczne – geneza i praktyczne różnice
Na początku trzeba odróżnić włókna sztuczne od syntetycznych – terminy te nie oznaczają tego samego. Materiały sztuczne wytwarzane są z naturalnych surowców, ale zostają poddane chemicznej obróbce – najczęściej w ten sposób produkowana jest wiskoza. Jej bazą jest celuloza pozyskiwana z drewna, która następnie przetwarzana jest w włókno o właściwościach zbliżonych do naturalnych tkanin. Do tej grupy należą również lyocell (Tencel) czy modal – wszystkie powstają z celulozy, lecz różnią się procesem technologicznym.
Wiskoza – sztuczny jedwab
Wiskoza dobrze pochłania wilgoć i jest przewiewna, co czyni ją popularnym wyborem w letnich sukienkach i bluzach. Ma gładką, lekko połyskującą powierzchnię przypominającą jedwab, dlatego bywa nazywana „sztucznym jedwabiem”. Jej wadą jest tendencja do kurczenia się podczas prania oraz mniejsza wytrzymałość w stanie mokrym – mokra tkanina wiskozowa może się łatwo rozciągnąć lub uszkodzić mechanicznie. Z tego powodu sukienki na wesele z udziałem wiskozy należy prać szczególnie ostrożnie.
Włókna syntetyczne – poliester, nylon, akryl
Natomiast materiały syntetyczne to takie, które powstają ze składników niewystępujących w przyrodzie, sztucznie wytworzonych w warunkach laboratoryjnych. Przez niektórych nazywane są włóknami „plastikowymi”. To bardzo popularny akryl, nylon oraz poliester. Trzeba wiedzieć, że syntetyczne włókna często produkowane są z pochodnych ropy naftowej, nie pozwalają skórze oddychać, mogą powodować podrażnienia – szczególnie w miejscach o dużej aktywności gruczołów potowych.
A więc dlaczego są tak chętnie wykorzystywane przez producentów odzieży? Ich wytworzenie jest tańsze, a one same są bardzo wytrzymałe oraz odporne na gniecenie i rozciąganie. Ponadto nie wchłaniają wody, dzięki czemu o wiele szybciej schną. I w przeciwieństwie do naturalnych materiałów, nie wywołują reakcji alergicznych – choć mogą powodować dyskomfort u osób z wrażliwą skórą ze względu na gromadzenie się ładunków elektrostatycznych i brak przewiewności. Tkaniny syntetyczne można prać wielokrotnie bez utraty koloru i kształtu, co wydłuża żywotność ubrań.
Właściwości poszczególnych syntetyków
Poliester jest najczęściej stosowanym włóknem syntetycznym. Zachowuje kształt, nie gniecie się i szybko schnie. Nylon cechuje się dużą elastycznością i odpornością na ścieranie, dlatego stosuje się go w rajstopach i koszulach męskich. Akryl wizualnie przypomina wełnę i często bywa jej substytutem w tanich swetrach – jest lżejszy i tańszy, ale elektrostatyzuje się i nie zapewnia termoregulacji jak naturalna wełna. Elastan (lycra, spandex) to z kolei włókno o wyjątkowej rozciągliwości – może się wydłużyć nawet pięciokrotnie i wrócić do pierwotnego kształtu, dlatego jest niezbędny w odzieży elastycznej.
Wybór materiałów – kiedy naturalne, kiedy syntetyczne
Teoretycznie najlepszym wyborem powinny być włókna naturalne – jeśli szukasz bluzki, sukienki czy koszuli, lepiej kupić ubrania wykonane w 100% z bawełny, lnu czy jedwabiu. Jednak w pewnych przypadkach domieszki sztucznych lub syntetycznych włókien są potrzebne.
Mieszanki materiałowe – funkcjonalne kompromisy
Materiały naturalne, w połączeniu np. z elastanem lub wiskozą, są bardziej elastyczne, mniej się też gniotą. Lycra często stosowana jest w przypadku bielizny, do jeansu dodaje się elastan. Nawet niewielki dodatek 2–5% elastanu potrafi znacząco poprawić dopasowanie ubrania do sylwetki i komfort noszenia, nie zmieniając przy tym charakteru dominującego włókna naturalnego. Przykładowo materiał na garnitur damski często zawiera dodatek elastanu, co zapobiega marszczeniu się tkaniny w zgięciach.
Czego unikać – akryl i poliester w codziennej odzieży
To, czego należy się wystrzegać to akryl, który ponieważ przypomina wełnę i często wykorzystywany jest w swetrach. Unikać należy też poliestru, choć nie w każdej sytuacji – z tych włókien produkowana jest odzież sportowa, która jest lekka, elastyczna, dopasowuje się do ciała oraz co najważniejsze – dzięki swojej niskiej higroskopijności nie wchłania wody, a więc odprowadza pot na zewnątrz.
Natomiast ćwiczenie w koszulce bawełnianej, która po chwili staje się mokra, jest niehigieniczne i niewygodne – mokry materiał ociera skórę i nie pozwala ciału na regulację temperatury. Tylko to, co sprawdza się na sali fitness lub siłowni, nie będzie dla Ciebie dobre, gdy spędzasz leniwy, letni dzień na dworze w lejącej się, lecz nie przepuszczającej powietrza koszuli. W ubraniach codziennych poliester powyżej 50% składu oznacza, że materiał nie będzie oddychał i może powodować dyskomfort, szczególnie w ciepłe dni.
Praktyczne wskazówki przy zakupach
Czy całkowicie wystrzegać się syntetycznych i sztucznych tkanin? Nie, ale warto sprawdzać metki. Jeśli syntetyki są tylko domieszką i stanowią niewielki procent wszystkich surowców, możesz bez obaw kupować takie ubrania. Uważaj jednak na tanie swetry z akrylu czy koszule z poliestru. W przypadku odzieży noszonej bezpośrednio na skórze – bielizny, podkoszulek, koszul – stawiaj na minimum 70% włókien naturalnych. W przypadku odzieży wierzchniej – kurtek, płaszczy, spodni – dopuszczalna jest wyższa zawartość syntetyków, bo te warstwy nie mają bezpośredniego kontaktu ze skórą. Zwróć też uwagę na sezonowość: latem postaw na bawełnę i len, zimą wełnę z niewielkim dodatkiem akrylu dla wytrzymałości. Kupując odzież do pracy, wybieraj mieszanki bawełny z poliestrem – mniej się gniotą i łatwiej je utrzymać w nienagannym stanie przez cały dzień.